← Xaritaga qaytish

Farg`ona buyuk allomalar muzeyi

QöqonFarg'ona viloyati
Farg‘onadagi Buyuk allomalar muzeyi Qo‘qon shahrida joylashgan madaniy-ma’rifiy muassasa bo‘lib, O‘zbekistonning buyuk mutafakkirlari va allomalarining hayoti, ilmiy merosi va ijodiy faoliyatiga bag‘ishlangan. Muzey “Qo‘qon” davlat muzey-qo‘riqxonasi tarkibida filial sifatida 2018-yilda tashkil etilgan bo‘lsa-da, uning asosi 2017-yilda Prezident Shavkat Mirziyoyevning tashabbusi bilan qo‘yilgan. Muzeyning loyihasi taniqli me’mor Sergo Sutyaginga tegishli.Muzeyning tuzilishi va ekspozitsiyasiMuzey ekspozitsiyasi 5 bo‘limdan iborat bo‘lib, 3 qavatda joylashgan. Har bir bo‘lim o‘ziga xos tarixiy davr va allomalarga bag‘ishlangan:Ilk o‘rta asrlarda Markaziy Osiyoda ilm-fan va madaniyat Bu bo‘limda IX-XII asrlarda yashagan buyuk olimlarning hayoti va ilmiy faoliyati yoritilgan. Ulardan ba’zilari:Muso Xorazmiy – algebra fanining asoschisi.Abu Nasr Forobiy – “Ikkinchi muallim” sifatida tanilgan faylasof.Abu Rayhon Beruniy – astronomiya, matematika va geografiya sohasidagi ulkan kashfiyotlari bilan mashhur.Abu Ali ibn Sino (Avitsenna) – tibbiyot va falsafa sohasidagi muhim asarlari bilan dunyoga tanilgan.Ahmad Farg‘oniy – astronomiya va matematika sohasida muhim ishlar qoldirgan.Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy – islom ilmlari va hadis sohasidagi muhim shaxslar.Yusuf Xos Hojib, Mahmud Qoshg‘ariy, Ahmad Yassaviy, Mahmud Zamaxshariy, Burhoniddin Marg‘inoniy kabi allomalar. Bu bo‘limda ularning noyob qo‘lyozmalarining nusxalari va ilmiy merosiga oid ma’lumotlar namoyish etiladi.Temuriylar davri ilm-fan va madaniyati Bu bo‘lim Temuriylar davridagi (XIV-XV asrlar) ilmiy va madaniy yutuqlarga bag‘ishlangan. Unda quyidagi shaxslarning asarlari va faoliyati yoritilgan:Amir Temur – davlat arbobi va sarkarda.Mirzo Ulug‘bek – astronomiya va matematika sohasidagi ulkan kashfiyotlari bilan mashhur.Sa’diddin Taftazoniy, G‘iyosiddin Jamshid, Ali Qushchi, Mirxond – ilm-fan va madaniyat sohasidagi muhim shaxslar.Alisher Navoiy, Xoja Ahror Valiy, Zahiriddin Muhammad Bobur kabi allomalar. Bu bo‘limda Temuriylar davriga oid tarixiy asarlar va osori-atiqalar namoyish etiladi.XVIII-XIX asrlarda Farg‘ona vodiysi allomalari Bu bo‘limda Farg‘ona vodiysidan yetishib chiqqan adabiyot, san’at va ma’rifat namoyandalari haqida ma’lumot beriladi:Mashrab, Huvaydo, Sadoyi, Nizomiy Xo‘qandiy, Azimiy, Uvaysiy, Amiriy, Nodira, Hakimxon To‘ra, Gulxaniy, Fazliy, Muhyi, Muqimiy, Furqat, Zavqiy, Mahmud Hakim Yayfoniy, Haziniy kabi shoir va adiblar. Bu davrda Qo‘qon xonligi madaniyati, xattotlik san’ati, milliy hunarmandchilik va ziyoratgohlarga oid eksponatlar ham namoyish etiladi.Jadidchilik harakati va uning vakillari Bu bo‘lim Turkistonda XIX asr oxiri va XX asr boshlarida rivojlangan jadidchilik harakatiga bag‘ishlangan. Quyidagi shaxslarning hayoti va faoliyati yoritiladi:Mahmudxo‘ja Behbudiy, Abdurauf Fitrat, Abdulla Avloniy, Hamza Hakimzoda Niyoziy, Ashurali Zohiriy, Ibrohim Davron, Ishoqxon Ibrat. Jadidlarning ma’rifatparvarlik faoliyati, ta’lim-tarbiya sohasidagi islohotlari va adabiy merosi haqida ma’lumotlar keltirilgan.XX asr Farg‘ona vodiysi olimlari Bu bo‘limda XX asrda Farg‘ona vodiysidan yetishib chiqqan olimlar va akademiklarning hayoti va ilmiy faoliyati aks ettirilgan:Qori Niyoziy, Tesha Zohidov, Rahima Aminova, Po‘lat Qayumov, Boqiy, Aziz va Laziz Qayumovlar. Ularning ilmiy-ijodiy faoliyatiga oid materiallar va eksponatlar namoyish etiladi.Muzeyning ta’mirlanishi va zamonaviylashuvi2017-yil 22-iyun kuni Prezident Shavkat Mirziyoyevning Farg‘ona viloyatiga tashrifi chog‘ida muzeyda bo‘lib, uni ta’mirlash va zamonaviylashtirish bo‘yicha ko‘rsatmalar bergan. Natijada:Ma’nan eskirgan eksponatlar yangilandi.Muzey zallari kengaytirilib, zamonaviy texnik vositalar bilan jihozlandi.Bino atrofidagi hudud obodonlashtirildi, tom qismi yangilandi.Muzey zamon talablariga javob beradigan holga keltirildi.“Allomalar vorislari” o‘quv-axborot markaziMuzey qoshida tashkil etilgan “Allomalar vorislari” o‘quv-axborot markazi ilm-fan va ijodiy faoliyatga qiziquvchi yoshlar uchun mahorat maktabi sifatida xizmat qiladi. Bu markazda yoshlarga allomalar merosini o‘rganish va milliy qadriyatlarini e’zozlash bo‘yicha ta’lim beriladi.Muzeyning maqsadi va ahamiyatiMuzeyning asosiy maqsadi O‘zbekistonning buyuk allomalarining ilmiy va madaniy merosini asrab-avaylash, o‘rganish va kelgusi avlodlarga yetkazishdan iborat. Prezidentning ta’kidlashicha, “Tarixiy merosni asrab-avaylash, o‘rganish va avlodlardan-avlodlarga qoldirish davlatimiz siyosatining eng muhim ustuvor yo‘nalishlaridan biridir”. Muzeyda Qo‘qon xonligi davridagi xattotlik san’ati, milliy hunarmandchilik va ziyoratgohlarga oid eksponatlar ham keng yoritilgan.Qo‘shimcha ma’lumotlarMuzeyda zamonaviy texnologiyalar, jumladan, interaktiv displeylar va multimedia vositalari qo‘llaniladi.Muzey Farg‘ona vodiysining boy tarixi va madaniyatini aks ettiruvchi muhim markaz sifatida xizmat qiladi.2024-yil holatiga ko‘ra, O‘zbekistonda 140 ta muzey mavjud bo‘lib, Buyuk allomalar muzeyi ulardan biri sifatida alohida o‘rin tutadi.