Farg‘onadagi Buyuk allomalar muzeyi Qo‘qon shahrida joylashgan madaniy-ma’rifiy muassasa bo‘lib, O‘zbekistonning buyuk mutafakkirlari va allomalarining hayoti, ilmiy merosi va ijodiy faoliyatiga bag‘ishlangan. Muzey “Qo‘qon” davlat muzey-qo‘riqxonasi tarkibida filial sifatida 2018-yilda tashkil etilgan bo‘lsa-da, uning asosi 2017-yilda Prezident Shavkat Mirziyoyevning tashabbusi bilan qo‘yilgan. Muzeyning loyihasi taniqli me’mor Sergo Sutyaginga tegishli.Muzeyning tuzilishi va ekspozitsiyasiMuzey ekspozitsiyasi 5 bo‘limdan iborat bo‘lib, 3 qavatda joylashgan. Har bir bo‘lim o‘ziga xos tarixiy davr va allomalarga bag‘ishlangan:Ilk o‘rta asrlarda Markaziy Osiyoda ilm-fan va madaniyat
Bu bo‘limda IX-XII asrlarda yashagan buyuk olimlarning hayoti va ilmiy faoliyati yoritilgan. Ulardan ba’zilari:Muso Xorazmiy – algebra fanining asoschisi.Abu Nasr Forobiy – “Ikkinchi muallim” sifatida tanilgan faylasof.Abu Rayhon Beruniy – astronomiya, matematika va geografiya sohasidagi ulkan kashfiyotlari bilan mashhur.Abu Ali ibn Sino (Avitsenna) – tibbiyot va falsafa sohasidagi muhim asarlari bilan dunyoga tanilgan.Ahmad Farg‘oniy – astronomiya va matematika sohasida muhim ishlar qoldirgan.Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy – islom ilmlari va hadis sohasidagi muhim shaxslar.Yusuf Xos Hojib, Mahmud Qoshg‘ariy, Ahmad Yassaviy, Mahmud Zamaxshariy, Burhoniddin Marg‘inoniy kabi allomalar.
Bu bo‘limda ularning noyob qo‘lyozmalarining nusxalari va ilmiy merosiga oid ma’lumotlar namoyish etiladi.Temuriylar davri ilm-fan va madaniyati
Bu bo‘lim Temuriylar davridagi (XIV-XV asrlar) ilmiy va madaniy yutuqlarga bag‘ishlangan. Unda quyidagi shaxslarning asarlari va faoliyati yoritilgan:Amir Temur – davlat arbobi va sarkarda.Mirzo Ulug‘bek – astronomiya va matematika sohasidagi ulkan kashfiyotlari bilan mashhur.Sa’diddin Taftazoniy, G‘iyosiddin Jamshid, Ali Qushchi, Mirxond – ilm-fan va madaniyat sohasidagi muhim shaxslar.Alisher Navoiy, Xoja Ahror Valiy, Zahiriddin Muhammad Bobur kabi allomalar.
Bu bo‘limda Temuriylar davriga oid tarixiy asarlar va osori-atiqalar namoyish etiladi.XVIII-XIX asrlarda Farg‘ona vodiysi allomalari
Bu bo‘limda Farg‘ona vodiysidan yetishib chiqqan adabiyot, san’at va ma’rifat namoyandalari haqida ma’lumot beriladi:Mashrab, Huvaydo, Sadoyi, Nizomiy Xo‘qandiy, Azimiy, Uvaysiy, Amiriy, Nodira, Hakimxon To‘ra, Gulxaniy, Fazliy, Muhyi, Muqimiy, Furqat, Zavqiy, Mahmud Hakim Yayfoniy, Haziniy kabi shoir va adiblar.
Bu davrda Qo‘qon xonligi madaniyati, xattotlik san’ati, milliy hunarmandchilik va ziyoratgohlarga oid eksponatlar ham namoyish etiladi.Jadidchilik harakati va uning vakillari
Bu bo‘lim Turkistonda XIX asr oxiri va XX asr boshlarida rivojlangan jadidchilik harakatiga bag‘ishlangan. Quyidagi shaxslarning hayoti va faoliyati yoritiladi:Mahmudxo‘ja Behbudiy, Abdurauf Fitrat, Abdulla Avloniy, Hamza Hakimzoda Niyoziy, Ashurali Zohiriy, Ibrohim Davron, Ishoqxon Ibrat.
Jadidlarning ma’rifatparvarlik faoliyati, ta’lim-tarbiya sohasidagi islohotlari va adabiy merosi haqida ma’lumotlar keltirilgan.XX asr Farg‘ona vodiysi olimlari
Bu bo‘limda XX asrda Farg‘ona vodiysidan yetishib chiqqan olimlar va akademiklarning hayoti va ilmiy faoliyati aks ettirilgan:Qori Niyoziy, Tesha Zohidov, Rahima Aminova, Po‘lat Qayumov, Boqiy, Aziz va Laziz Qayumovlar.
Ularning ilmiy-ijodiy faoliyatiga oid materiallar va eksponatlar namoyish etiladi.Muzeyning ta’mirlanishi va zamonaviylashuvi2017-yil 22-iyun kuni Prezident Shavkat Mirziyoyevning Farg‘ona viloyatiga tashrifi chog‘ida muzeyda bo‘lib, uni ta’mirlash va zamonaviylashtirish bo‘yicha ko‘rsatmalar bergan. Natijada:Ma’nan eskirgan eksponatlar yangilandi.Muzey zallari kengaytirilib, zamonaviy texnik vositalar bilan jihozlandi.Bino atrofidagi hudud obodonlashtirildi, tom qismi yangilandi.Muzey zamon talablariga javob beradigan holga keltirildi.“Allomalar vorislari” o‘quv-axborot markaziMuzey qoshida tashkil etilgan “Allomalar vorislari” o‘quv-axborot markazi ilm-fan va ijodiy faoliyatga qiziquvchi yoshlar uchun mahorat maktabi sifatida xizmat qiladi. Bu markazda yoshlarga allomalar merosini o‘rganish va milliy qadriyatlarini e’zozlash bo‘yicha ta’lim beriladi.Muzeyning maqsadi va ahamiyatiMuzeyning asosiy maqsadi O‘zbekistonning buyuk allomalarining ilmiy va madaniy merosini asrab-avaylash, o‘rganish va kelgusi avlodlarga yetkazishdan iborat. Prezidentning ta’kidlashicha, “Tarixiy merosni asrab-avaylash, o‘rganish va avlodlardan-avlodlarga qoldirish davlatimiz siyosatining eng muhim ustuvor yo‘nalishlaridan biridir”. Muzeyda Qo‘qon xonligi davridagi xattotlik san’ati, milliy hunarmandchilik va ziyoratgohlarga oid eksponatlar ham keng yoritilgan.Qo‘shimcha ma’lumotlarMuzeyda zamonaviy texnologiyalar, jumladan, interaktiv displeylar va multimedia vositalari qo‘llaniladi.Muzey Farg‘ona vodiysining boy tarixi va madaniyatini aks ettiruvchi muhim markaz sifatida xizmat qiladi.2024-yil holatiga ko‘ra, O‘zbekistonda 140 ta muzey mavjud bo‘lib, Buyuk allomalar muzeyi ulardan biri sifatida alohida o‘rin tutadi.
Музей великих учёных в Фергане — культурно-просветительское учреждение, расположенное в городе Коканд, посвящённое жизни, научному наследию и творческой деятельности великих мыслителей и учёных Узбекистана. Музей функционирует как филиал государственного музея-заповедника «Коканд» и был создан в 2018 году, хотя его основание было заложено в 2017 году по инициативе Президента Шавката Мирзиёева. Проект музея разработан известным архитектором Серго Сутягиным.
Структура и экспозиция музея
Экспозиция музея состоит из 5 разделов, расположенных на 3 этажах. Каждый раздел посвящён определённому историческому периоду и группе учёных:
1. Наука и культура в Центральной Азии в раннем Средневековье
Этот раздел охватывает жизнь и научную деятельность великих учёных IX–XII веков. Среди них:
- Аль-Хорезми (Муса аль-Хорезми) — основоположник алгебры.
- Аль-Фараби (Абу Наср аль-Фараби) — известный как «Второй учитель» философ.
- Аль-Бируни (Абу Райхан аль-Бируни) — знаменит своими крупными открытиями в астрономии, математике и географии.
- Авиценна (Абу Али ибн Сина) — всемирно известен своими трудами в области медицины и философии.
- Аль-Фергани (Ахмад аль-Фергани) — внёс значительный вклад в астрономию и математику.
- Имам аль-Бухари, Имам ат-Тирмизи, Имам аль-Матуриди — ключевые фигуры в исламских науках и хадисоведении.
- Юсуф Хас Хаджиб, Махмуд аль-Кашгари, Ахмад Яссави, Махмуд аз-Замахшари, Бурхануддин аль-Маргинани — другие выдающиеся учёные.
В разделе представлены копии редких рукописей и информация об их научном наследии.
2. Наука и культура в эпоху Тимуридов
Этот раздел посвящён научным и культурным достижениям тимуридского периода (XIV–XV века). В нём освещаются:
- Амир Тимур — государственный деятель и полководец.
- Мирзо Улугбек — знаменит своими крупными открытиями в астрономии и математике.
- Саадуддин Тафтазани, Гиясуддин Джамшид, Али Кушчи, Мирхонд — важные фигуры в науке и культуре.
- Алишер Навои, Ходжа Ахрор Вали, Захириддин Мухаммад Бабур — другие учёные.
В разделе представлены исторические труды и артефакты тимуридского периода.
3. Учёные Ферганской долины в XVIII–XIX веках
Этот раздел содержит информацию о представителях литературы, искусства и просвещения Ферганской долины:
- Машраб, Хувайдо, Садои, Низоми Хоканди, Азими, Увайси, Амири, Нодира, Хакимхан Тура, Гулхани, Фазли, Мухи, Мукими, Фуркат, Завки, Махмуд Хаким Яйфони, Хазини — поэты и писатели.
В разделе также представлены экспонаты, связанные с культурой Кокандского ханства, искусством каллиграфии, народными промыслами и местами паломничества.
4. Движение джадидов и его представители
Этот раздел посвящён движению джадидов, развивавшемуся в Туркестане в конце XIX – начале XX века. В нём освещаются жизнь и деятельность:
- Махмудходжи Бехбуди, Абдурауф Фитрат, Абдулла Авлони, Хамза Хакимзаде Ниязы, Ашурали Зохирий, Иброхим Даврон, Ишокхон Ибрат.
Приводится информация о просветительской деятельности джадидов, реформах в сфере образования и их литературном наследии.
5. Учёные Ферганской долины в XX веке
Этот раздел отражает жизнь и научную деятельность учёных и академиков Ферганской долины XX века:
- Кори Ниязы, Теша Зохидов, Рахима Аминова, Полат Каюмов, Бокий, Азиз и Лазиз Каюмовы.
Представлены материалы и экспонаты, связанные с их научно-творческой деятельностью.
Ремонт и модернизация музея
22 июня 2017 года во время визита Президента Шавката Мирзиёева в Ферганскую область он посетил музей и дал указания по его ремонту и модернизации. В результате:
- Устаревшие экспонаты были обновлены.
- Залы музея расширены и оснащены современным техническим оборудованием.
- Прилегающая территория благоустроена, крыша обновлена.
- Музей приведён в соответствие с современными требованиями.
Учебно-информационный центр «Наследники великих учёных»
Созданный при музее учебно-информационный центр «Наследники великих учёных» (Allomalar vorislari) служит школой мастерства для молодёжи, интересующейся наукой и творческой деятельностью. В этом центре молодёжи даётся образование по изучению наследия великих учёных и уважению национальных ценностей.
Цели и значение музея
Основная цель музея — сохранение, изучение и передача будущим поколениям научного и культурного наследия великих учёных Узбекистана. Как подчеркнул Президент: «Сохранение, изучение и передача исторического наследия из поколения в поколение — одно из важнейших приоритетных направлений государственной политики».
Музей также широко освещает искусство каллиграфии, народные промыслы и места паломничества периода Кокандского ханства.
Дополнительная информация
В музее используются современные технологии, включая интерактивные дисплеи и мультимедийные средства.
Музей служит важным центром, отражающим богатую историю и культуру Ферганской долины.
По состоянию на 2024 год в Узбекистане насчитывается 140 музеев, и Музей великих учёных занимает среди них особое место.
The Museum of Great Scholars in Fergana is a cultural-educational institution located in the city of Kokand, dedicated to the life, scientific legacy, and creative activities of Uzbekistan’s great thinkers and scholars. The museum operates as a branch of the “Kokand” State Museum-Reserve and was established in 2018, although its foundation was laid in 2017 on the initiative of President Shavkat Mirziyoyev. The museum project was designed by the renowned architect Sergo Sutyagin.
Structure and Exposition of the Museum
The museum’s exposition consists of 5 sections spread across 3 floors. Each section is dedicated to a specific historical period and group of scholars:
1. Science and Culture in Central Asia during the Early Middle Ages
This section covers the life and scientific activities of great scholars who lived in the 9th–12th centuries. Among them:
- Al-Khwarizmi (Musa al-Khwarizmi) — founder of algebra.
- Al-Farabi (Abu Nasr al-Farabi) — known as the “Second Teacher” philosopher.
- Al-Biruni (Abu Rayhan al-Biruni) — famous for major discoveries in astronomy, mathematics, and geography.
- Avicenna (Abu Ali ibn Sina) — renowned worldwide for his works in medicine and philosophy.
- Al-Fergani (Ahmad al-Fergani) — made significant contributions to astronomy and mathematics.
- Imam al-Bukhari, Imam al-Tirmidhi, Imam al-Maturidi — key figures in Islamic sciences and hadith studies.
- Yusuf Khas Hajib, Mahmud al-Kashgari, Ahmad Yassavi, Mahmud al-Zamakhshari, Burhaniddin al-Marghinani — other prominent scholars.
The section displays copies of rare manuscripts and information about their scientific heritage.
2. Science and Culture during the Timurid Period
This section is dedicated to the scientific and cultural achievements of the Timurid era (14th–15th centuries). It highlights:
- Amir Timur — statesman and military leader.
- Ulugh Beg (Mirzo Ulugh Beg) — famous for his major discoveries in astronomy and mathematics.
- Sa’duddin Taftazani, Ghiyasuddin Jamshid, Ali Qushchi, Mirkhond — important figures in science and culture.
- Alisher Navoi, Khoja Ahror Vali, Zahiriddin Muhammad Babur — other scholars.
The section includes historical works and artifacts from the Timurid period.
3. Scholars of the Fergana Valley in the 18th–19th Centuries
This section provides information about representatives of literature, art, and enlightenment from the Fergana Valley:
- Mashrab, Huwaydo, Sadoi, Nizami Khoqandi, Azimi, Uvaysi, Amiri, Nodira, Hakimxon Tura, Gulkhani, Fazli, Muhyi, Muqimi, Furqat, Zavqi, Mahmud Hakim Yayfoni, Hazini — poets and writers.
The section also displays exhibits related to the culture of the Kokand Khanate, calligraphy art, national handicrafts, and pilgrimage sites.
4. The Jadid Movement and Its Representatives
This section is dedicated to the Jadid movement that developed in Turkestan in the late 19th and early 20th centuries. It covers the lives and activities of:
- Mahmudxo‘ja Behbudiy, Abdurauf Fitrat, Abdulla Avloniy, Hamza Hakimzoda Niyoziy, Ashurali Zohiriy, Ibrohim Davron, Ishoqxon Ibrat.
Information is provided about the Jadids’ enlightenment activities, educational reforms, and literary heritage.
5. Scholars of the Fergana Valley in the 20th Century
This section reflects the lives and scientific activities of scholars and academicians from the Fergana Valley in the 20th century:
- Qori Niyoziy, Tesha Zohidov, Rahima Aminova, Po‘lat Qayumov, Boqiy, Aziz and Laziz Qayumov.
Materials and exhibits related to their scientific and creative activities are displayed.
Renovation and Modernization of the Museum
On June 22, 2017, during President Shavkat Mirziyoyev’s visit to Fergana Region, he visited the museum and gave instructions for its renovation and modernization. As a result:
- Outdated exhibits were updated.
- Museum halls were expanded and equipped with modern technical equipment.
- The surrounding area was landscaped, and the roof was renewed.
- The museum was brought into compliance with modern requirements.
“Allomalar Vorislari” Educational and Information Center
The “Allomalar Vorislari” (Heirs of the Great Scholars) educational and information center, established under the museum, serves as a school of mastery for young people interested in science and creative activities. This center provides education on studying the heritage of great scholars and respecting national values.
Objectives and Significance of the Museum
The main objective of the museum is to preserve, study, and pass on to future generations the scientific and cultural heritage of Uzbekistan’s great scholars. As emphasized by the President: “Preserving, studying, and passing on historical heritage from generation to generation is one of the most important priority directions of our state policy.”
The museum also extensively covers calligraphy art, national handicrafts, and pilgrimage sites from the Kokand Khanate period.
Additional Information
The museum uses modern technologies, including interactive displays and multimedia tools.
It serves as an important center reflecting the rich history and culture of the Fergana Valley.
As of 2024, there are 140 museums in Uzbekistan, and the Museum of Great Scholars holds a special place among them.