Qoʻqon shahar tarixi va madaniyati muzeyi
2017 yilda Prezident Shavkat Mirziyoyev tashabbusi bilan Qo‘qonda O‘zbekistonning buyuk mutafakkirlariga bag‘ishlangan muzey tashkil etildi. Muzeyni qurish loyihasi taniqli o‘zbek me'mori S. Sutyaginga tegishli. Muzey ekspozitsiyasi 5 bo‘limdan iborat. Birinchi bo‘lim o‘rta Osiyo ilmi va madaniyatiga bag‘ishlangan. Ushbu bo‘limda taniqli sharq mutafakkirlari Abu Rayxon Beruniy, Avitsenna, al-Farobiy, al-Farg‘oniy, al-Buxoriy, Mahmud Koshg‘ariy, Ahmad Yassaviy haqida ma'lumotlar hamda ularning qo‘lyozmalarining nusxalari keltirilgan. Muzeyning ikkinchi qismida Temuriylar davridagi buyuk shaxslar, ushbu davrda yaratilgan tarixiy asarlar haqida hikoya qilinadi. Shuningdek, ushbu bo‘limda siz 18-19 asrlarda Farg‘ona vodiysining taniqli shaxslari hayotidan juda ko‘p qiziqarli narsalarni bilib olishingiz mumkin. Shuningdek, muzey bo‘limlarida jadidlarning Turkistondagi harakati, uning taniqli vakillari - Mahmudxoja Behbudiy, Abdurauf Fitrat, Abdulla Avloniy, Ibroxim Davron va Ishoqxon Ibratning hayoti va faoliyati keng yoritilgan. Shuningdek, Qo‘qonning xattotlik san'atiga oid eksponatlar, milliy hunarmandchilik va ziyoratgoh uchun muqaddas joylar to‘g‘risidagi ma'lumotlar mavjud. Muzeyda taniqli olimlar, Farg‘ona vodiysida tug‘ilgan akademiklar - Qori Niyoziy, Tesha Zohidov, Raxima Aminova, Po‘lat Qayumiy, Usta Boqi va boshqalarga bag‘ishlangan bo‘lim alohida o‘rin tutadi.
Музей великих учёных в Фергане (также известен как Музей истории города Коканд и культуры / Buyuk allomalar muzeyi) — культурно-просветительское учреждение, расположенное в городе Коканд Ферганской области Узбекистана. Посвящён жизни, научному наследию и творческой деятельности великих мыслителей и учёных Узбекистана.
Музей создан в 2017–2018 годах по инициативе Президента Шавката Мирзиёева в рамках празднования богатого интеллектуального наследия Ферганской долины и Центральной Азии. Архитектурный проект музея разработан известным узбекским архитектором Серго Сутягиным.
Структура и экспозиция
Музей занимает трёхэтажное здание, экспозиция разделена на 5 основных тематических разделов:
1. Наука и культура в Центральной Азии в раннем Средневековье
Освещает жизнь и научную деятельность выдающихся восточных учёных IX–XII веков:
- Абу Райхан аль-Бируни
- Авиценна (Абу Али ибн Сина)
- Аль-Фараби (Абу Наср аль-Фараби)
- Аль-Фергани (Ахмад аль-Фергани)
- Имам аль-Бухари
- Махмуд аль-Кашгари
- Ахмад Яссави
и другие.
Представлены копии редких рукописей, сведения об их трудах и визуальные материалы.
2. Наука и культура в эпоху Тимуридов
Посвящён научному и культурному расцвету при Тимуридах (XIV–XV вв.).
Ключевые фигуры:
- Амир Тимур
- Мирзо Улугбек
- Саадуддин Тафтазани
- Гиясуддин Джамшид
- Али Кушчи
- Мирхонд
- Алишер Навои
- Ходжа Ахрор Вали
- Захириддин Мухаммад Бабур
Раздел включает исторические труды, артефакты и сведения об архитектурных и научных достижениях того времени.
3. Учёные и деятели культуры Ферганской долины в XVIII–XIX веках
Рассказывает о выдающихся представителях литературы, искусства и просвещения Ферганской долины периода Кокандского ханства:
- Машраб
- Хувайдо
- Садои
- Низоми Хоканди
- Азими
- Увайси
- Амири
- Нодира
- Хакимхан Тура
- Гулхани
- Фазли
- Мухи
- Мукими
- Фуркат
- Завки
- Махмуд Хаким Яйфони
- Хазини
и другие.
Также представлены материалы об искусстве каллиграфии, народных промыслах и священных местах паломничества того времени.
4. Движение джадидов и его представители
Посвящён просветительскому движению джадидов конца XIX – начала XX века в Туркестане.
Ключевые фигуры:
- Махмудходжа Бехбуди
- Абдурауф Фитрат
- Абдулла Авлони
- Хамза Хакимзаде Ниязы
- Ашурали Зохирий
- Иброхим Даврон
- Ишокхон Ибрат
Освещаются их просветительская деятельность, школьные реформы и литературное наследие.
5. Учёные Ферганской долины XX века
Представляет жизнь и научную деятельность учёных и академиков Ферганской долины XX века:
- Кори Ниязы
- Теша Зохидов
- Рахима Аминова
- Полат Каюмов
- Бокий
- Азиз и Лазиз Каюмовы
и другие.
Ремонт и модернизация
22 июня 2017 года во время визита Президента Шавката Мирзиёева в Ферганскую область он посетил будущую площадку музея и дал поручения по строительству, ремонту и оснащению современными технологиями. В результате:
- Обновлены устаревшие экспонаты.
- Расширены залы музея и оснащены интерактивными дисплеями и мультимедийным оборудованием.
- Благоустроена прилегающая территория, обновлена кровля.
- Музей приведён в соответствие с современными музейными стандартами.
Учебно-информационный центр «Наследники великих учёных»
При музее действует учебно-информационный центр «Allomalar vorislari» (Наследники великих учёных). Он служит школой мастерства для молодёжи, интересующейся наукой, творчеством и национальным наследием, проводит лекции, мастер-классы и учебные программы по наследию великих учёных.
Значение музея
Музей играет важную роль в сохранении, изучении и популяризации научного и культурного наследия великих учёных Узбекистана. Он подчёркивает, что «сохранение, изучение и передача исторического наследия из поколения в поколение — одно из приоритетных направлений государственной политики».
Музей широко освещает искусство каллиграфии, народные промыслы и места паломничества периода Кокандского ханства.
Дополнительная информация
Музей широко использует современные технологии — интерактивные панели, мультимедийные установки и цифровые реконструкции.
Он является ключевым центром, отражающим богатую интеллектуальную и культурную историю Ферганской долины.
По состоянию на 2024–2025 годы — один из самых посещаемых и динамично развивающихся музеев Узбекистана.
The Kokand Museum of City History and Culture (also known as the Museum of Great Thinkers / Buyuk allomalar muzeyi) is a cultural-educational institution located in Kokand city, Fergana Region, Uzbekistan. It is dedicated to the life, scientific legacy and creative activities of Uzbekistan’s great thinkers and scholars.
The museum was established in 2017–2018 on the initiative of President Shavkat Mirziyoyev as part of the celebration of the rich intellectual heritage of the Fergana Valley and Central Asia. The architectural project of the museum was developed by the prominent Uzbek architect Sergo Sutyagin.
Structure and Exposition
The museum occupies a three-story building and its exposition is divided into 5 main thematic sections:
1. Science and Culture in Central Asia during the Early Middle Ages
This section highlights the life and scientific activities of outstanding Eastern scholars of the 9th–12th centuries:
- Abu Rayhan al-Biruni
- Avicenna (Abu Ali ibn Sina)
- Al-Farabi (Abu Nasr al-Farabi)
- Al-Fergani (Ahmad al-Fergani)
- Imam al-Bukhari
- Mahmud al-Kashgari
- Ahmad Yassavi
and others.
The exhibition includes copies of rare manuscripts, information about their works, and visual materials.
2. Science and Culture during the Timurid Period
Dedicated to the scientific and cultural flourishing under the Timurids (14th–15th centuries).
Key figures presented:
- Amir Timur
- Mirzo Ulugh Beg
- Sa’duddin Taftazani
- Ghiyasuddin Jamshid
- Ali Qushchi
- Mirkhond
- Alisher Navoi
- Khoja Ahror Vali
- Zahiriddin Muhammad Babur
The section displays historical works, artifacts, and information about architectural and scientific achievements of that era.
3. Scholars and Cultural Figures of the Fergana Valley in the 18th–19th Centuries
This section tells about prominent representatives of literature, art and enlightenment from the Fergana Valley during the Kokand Khanate period:
- Mashrab
- Huwaydo
- Sadoi
- Nizami Khoqandi
- Azimi
- Uvaysi
- Amiri
- Nodira
- Hakimxon Tura
- Gulkhani
- Fazli
- Muhyi
- Muqimi
- Furqat
- Zavqi
- Mahmud Hakim Yayfoni
- Hazini
and others.
Exhibits also include materials on calligraphy art, national handicrafts and sacred pilgrimage sites of that time.
4. The Jadid Movement and Its Representatives
This section is dedicated to the enlightenment movement of the late 19th – early 20th centuries in Turkestan.
Key figures:
- Mahmudxo‘ja Behbudiy
- Abdurauf Fitrat
- Abdulla Avloniy
- Hamza Hakimzoda Niyoziy
- Ashurali Zohiriy
- Ibrohim Davron
- Ishoqxon Ibrat
The section covers their educational activities, school reforms and literary heritage.
5. Scholars of the Fergana Valley in the 20th Century
This section presents the life and scientific work of scholars and academicians from the Fergana Valley in the 20th century:
- Qori Niyoziy
- Tesha Zohidov
- Rahima Aminova
- Po‘lat Qayumov
- Boqiy
- Aziz and Laziz Qayumov
and others.
Renovation and Modernization
On June 22, 2017, during his visit to Fergana Region, President Shavkat Mirziyoyev visited the future museum site and gave instructions for its construction, renovation and equipping with modern technologies. As a result:
- Exhibition halls were expanded and fitted with interactive displays and multimedia equipment.
- The surrounding area was landscaped.
- The building was brought into compliance with contemporary museum standards.
“Allomalar Vorislari” Educational and Information Center
An educational and information center named “Allomalar Vorislari” (Heirs of the Great Scholars) operates under the museum. It serves as a school of mastery for young people interested in science, creativity and national heritage, offering lectures, master classes and study programs on the legacy of great scholars.
Significance of the Museum
The museum plays an important role in preserving, studying and popularizing the scientific and cultural heritage of Uzbekistan’s great thinkers. It emphasizes that “preserving, studying and passing on historical heritage from generation to generation is one of the priority directions of state policy.”
The museum also extensively covers calligraphy art, national handicrafts and pilgrimage sites from the Kokand Khanate period.
Additional Information
The museum widely uses modern technologies — interactive panels, multimedia installations and digital reconstructions.
It serves as a key center reflecting the rich intellectual and cultural history of the Fergana Valley.
As of 2024–2025, it is one of the most visited and dynamically developing museums in Uzbekistan.